Khởi kiện chia thừa kế tài sản do ba mẹ để lại?

Ông A và bà B có 03 người con là anh C, anh D và chị E. Năm 2020, ông A và bà B lần lượt qua đời mà không để lại di chúc. Toàn bộ tài sản để lại là thửa đất 1.200m² tại xã XYZ, huyện ABC, tỉnh Bình Dương đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) mang tên “hộ ông A”. Sau khi cha mẹ mất, anh C tự ý đứng ra quản lý toàn bộ thửa đất, cho người khác thuê làm kho xưởng và không chia phần cho anh D và chị E. Anh D và chị E khởi kiện yêu cầu chia thừa kế theo pháp luật.

Lời giải: Phân tích tình huống này, trước tiên cần xác định tài sản thừa kế. Theo Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015, trường hợp không có di chúc thì di sản được chia theo pháp luật. Hàng thừa kế thứ nhất bao gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người đã chết (Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015). Do ông A mất sau bà B nên khi bà B mất, ông A được hưởng thừa kế từ bà B, sau đó khi ông A mất, di sản của ông A (bao gồm cả phần đã nhận thừa kế từ bà B) sẽ được chia cho các con.

Như vậy, di sản thừa kế ở đây chính là toàn bộ quyền sử dụng đất 1.200m². Ba anh em C, D, E mỗi người được hưởng 1/3 di sản (400m²). Việc anh C tự ý chiếm giữ, cho thuê là hành vi chiếm hữu trái pháp luật theo Điều 180 Bộ luật Dân sự 2015.

Về thẩm quyền giải quyết: Theo khoản 9 Điều 26 và điểm c khoản 1 Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 kết hợp Điều 203 Luật Đất đai 2024 (có hiệu lực từ 01/8/2024), tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân. Các bước giải quyết cụ thể như sau:

• Bước 1: Anh D và chị E nộp đơn khởi kiện tại Tòa án nhân dân huyện ABC (nơi có bất động sản – Điều 39 BLTTDS 2015).
• Bước 2: Tòa án tiến hành hòa giải theo Điều 205 BLTTDS 2015 và Điều 202 Luật Đất đai 2024. Nếu hòa giải không thành, đưa ra xét xử.
• Bước 3: Tòa tuyên chia di sản thừa kế theo pháp luật, buộc anh C phải giao lại phần đất cho anh D và chị E, đồng thời thanh toán tiền thuê đất đã thu trong thời gian chiếm giữ (lợi tức) theo Điều 176 Bộ luật Dân sự 2015.
• Bước 4: Sau khi bản án có hiệu lực pháp luật, anh D và chị E làm thủ tục tách thửa, đăng ký biến động tại Văn phòng đăng ký đất đai theo Điều 133 Luật Đất đai 2024.